فصل چهاردهم شعر گيلكى و شاعران گيلكىسرا گيلان در گذشته‌هاى دور ادبيات مكتوب به گويش گيلكى نداشته است و علت آن به درستى روشن نيست . كريم كشاورز مترجم و نويسنده و محقق گيلانى در اين زمينه نوشته است : « به يقين مىتوان گفت كه در گذشته گيلكى ، ادبيات مكتوب نداشته ، گيلانيان را در سپيده‌دم اسلام ( و قبل از آن‌هم ) شرايط اقليمى و زوبين جنگاوران و جنگلهاى انبوه و رشته‌كوههاى جنوبى از هجوم ديگران مصون مىداشته ولى در عين حال ، از مبادلات به اصطلاح فرهنگى و كسب فيض از فرهنگ ديگر اقوام قلمرو ساسانى و دوران سامانى و اعصار بعد از آن نيز محروم گشته بودند . گمان مىرود كه اين مهجورى و انزوا و نداشتن خط ، بزرگترين علل پديد نيامدن و باقى نماندن آثار شعرى و ادبى مكتوب از گيلان باستان و دوران قرون وسطى مىباشد ، و حال آنكه چنين آثارى كمابيش در زبان طبرى وجود داشته است و گواه بر اين ، همانا « مرزبان‌نامه » است كه در اصل به آن زبان بوده . گويندگان به زبان طبرى از سمت مشرق و شمال سرزمين خويش ، با ايرانى زبانان ديگر ، تماس مستقيم داشتند و همچنانكه گاه وبيگاه در معرض تجاوز و تطاول قرار مىگرفتند از نفوذ ادب و هنر آنان نيز برخوردار مىگشتند و آميزش ايشان با همسايگان ، خط و سواد را - لااقل ميان قشر ممتاز فئودال آن خطّه - نشر داد و شعر و ادب مكتوب ، به صورت ابتدائى هم شده ، در طبرستان رونق و رواج يافت . ولى گيلكان ، در طى قرنهاى متمادى در قعر جنگلها و برنجزارهاى خود تپيده ، بر خلاف زمان كنونى ، كه با سوادتر از ديگر نواحى ايران‌زمين مىباشند . . . در عصرهاى پيشين به طور كلّى نه خط داشتند و نه سواد « 1 » . . . » نويسندهء كتاب « گيلان » آنگاه اشاره به فرهنگ

--> ( 1 ) . گيلان ، كريم كشاورز ، چاپ دوم ، انتشارات فرانكلين ، تهران 1356 ، صفحهء 130 ، 131 .